Kun je een faillisement voorspellen door analyse van sociale media?

Tijdens een conferentie van FECMA, de Federatie van Europese creditmanagementverenigingen, op Malta in 2018 hield Ludo Theunissen een lezing over recente ontwikkelingen in credit management. Behalve over bijsturing van gepubliceerde resultaten, sprak hij over de mogelijkheid insolventie van bedrijven te voorspellen aan de hand van communicatie in sociale media. Dat deed hij aan de hand van de Schlecker-case, een Duitse drogisterijketen die in 2012 failliet ging. Ludo Theunissen is de voorzitter van het Instituut voor Krediet Management IvKM.

Interview door Dieter Verbeek, business manager, en Dirk van Bastelaere, communications manager CFO Services

Misrepresentation of Earnings

Ludo Theunissen: ‘In mijn bijdrage heb ik een onderzoek toegelicht over misrepresentations of earnings waarin men vaststelde dat de wetgeving in alle landen eigenlijk een aantal mogelijkheden biedt om de resultaten die gepubliceerd worden in zekere mate te beïnvloeden. Het meest eenvoudig en het meest voor de hand liggend is dat bij de afschrijvingstermijnen. Je hebt de keuze tussen een versnelde en een lineaire afschrijving, waarmee je eventueel kunt spelen, zij het dat die mogelijkheden meer en meer worden beperkt.

'Daarnaast zijn er andere maatregelen zoals het gebruik van provisies, het verschuiven van de revenue recognition in de tijd waarmee je, zonder de wet te overtreden, de resultaten een beetje kunt beïnvloeden. In zo goed als alle gevallen gaat het om ingrepen waarbij het effect vooral te maken heeft met een verschuiving in de tijd.

'Als je denkt aan afschrijvingstechnieken of het activeren van kosten, dan komt het erop neer dat je de impact op resultatenrekening in de tijd gaat verschuiven. Belangrijk daarbij is dat de impact zich wel kan voordoen in de resultatenrekening, maar meestal niet in de cashflow. Heel belangrijk dus.

Verlies omzetten in winst

'Nu zijn er al veel onderzoeken gebeurd rond earnings management, maar dit vond ik een interessant onderzoek omdat het een aantal eenvoudige en duidelijke tendensen aan het licht bracht, waarbij we dus kunnen vaststellen dat nogal wat CFO’s in ondernemingen toegeven dat zij dat inderdaad doen. De impact ervan kan reëel zijn, maar is ook niet overdreven groot.

'Zolang je je houdt aan de beperkingen van het wettelijk kader zul je een vreselijk groot verlies natuurlijk niet kunnen omzetten in een winst. Dat zal niet lukken. Een klein verlies kun je eventueel omzetten in winst. Van een te grote winst kun je proberen een deel naar de toekomst te verschuiven om een stabiel beeld te tonen.

'Dat zijn een paar redenen die meespelen. Soms kunnen ook kortetermijn-overwegingen meespelen, zoals het feit dat een bonus van een aantal mensen afhankelijk is van de winst. Dat kan er dan toe leiden dat men de winst in die periode zo hoog mogelijk probeert te houden.

'In die zin bevatte het onderzoek niet echt enorme verrassingen, maar veeleer een bevestiging. We weten dat deze fenomenen bestaan. De kunstgrepen die toegepast worden zijn bij ervaren analisten ook bekend.

Dieter Verbeek: Is dat ook weer de rol van Credit Management?
Ludo Theunissen
: ‘Eén van de interessante elementen uit dat onderzoek was de identificatie van een aantal signalen die mogelijke ingrepen richting bijsturing aangeven. Een interessante maatstaf daar is een systematisch groot verschil tussen de resultaten en cashflow. Een aantal maatregelen die je kunt nemen, hebben te maken met het verschuiven in de tijd van de impact in je resultatenrekening. De impact in je kasstroom verschuiven, is veel moeilijker. Daar heb samenwerking van anderen nodig.’

Automatisering Tweet-analyse

Dirk van Bastelaere: De andere bijdrage ging over voorspelling van insolventie door monitoring van sociale media. Zeer eigentijds, me dunkt.
Ludo Theunissen
: ‘Inderdaad. Dat ging over de Schlecker-case. Dat steunt voor een deel op een doctoraatsonderzoek van een Duitse onderzoeker die een algoritme ontwikkeld had waarmee je de interpretatie van Twitter-berichten kunt automatiseren. Dat is namelijk een moeilijk proces. In eerste instantie hebben de onderzoekers 3700 tweets stuk voor stuk gelezen en geïnterpreteerd. Dat hebben ze door twee personen laten doen. Die hebben de berichten elk in hun eentje gelezen en geïnterpreteerd. Vaststelling was toen dat een deel van die boodschappen op een verschillende manier geïnterpreteerd werden.

‘Het belangrijke aspect van dat doctoraat was echter de ontwikkeling van een algoritme waarbij het hele interpretatieproces geautomatiseerd werd. Dat diende wel te gebeuren met iets meer inzicht dan onderzoek naar bv woordfrequentie. Er wordt al lang gewerkt met connotaties van woorden. Als bepaalde woorden in een boodschap voorkomen dan geeft dat bijvoorbeeld een negatieve of positieve waarde. In dit geval focuste het onderzoek op combinaties van woorden, met vrij goed resultaat, waar men tot 95 procent van de boodschappen op de juiste manier kon klasseren als positief of negatief.

De Schlecker-case

‘Interessant werd het pas echt toen met de Schlecker-case heeft geanalyseerd. Er is namelijk een vergelijking gemaakt tussen de berichten in de reguliere media en de berichten op Twitter. De onderzoekers hebben alle berichten over de situatie van Schlecker in de vier grootste Duitse kranten geanalyseerd én alle Tweets die over het concern werden verstuurd.

‘Daarbij is vastgesteld dat er tussen de twee berichtenstromen duidelijke verschillen waren. Bij bepaalde gebeurtenissen verschenen er zowel berichten in de algemene media als op Twitter. In andere gevallen reageerde alleen de algemene pers. Bij nog andere gebeurtenissen werd er alleen op Twitter gereageerd. Zo leidde de benoeming van een nieuw management tot een groot aantal grondige artikels in de algemene pers, maar veroorzaakte nauwelijks deining op Twitter. Bij de aankondiging van een staking was het omgekeerde het geval.

‘Andere vaststelling was dat Twitter in veel gevallen sneller reageert dan de algemene pers. Al is het maar omdat men in de algemene pers verplicht is om bronnen te checken. Zeker de vier grote kranten kunnen het zich niet permitteren om geruchten te publiceren. Op Twitter zijn geruchten dagelijkse kost. Er zat vrij veel fake news tussen de tweets, maar bijvoorbeeld ook publicitaire berichten.'

Financiële informatie en sentimentanalyse

Dirk van Bastelaere: En de tweets waren van de meest diverse bronnen afkomstig? Dat kon zowel ook officiële media zijn, als individuen, als influencers?
Ludo Theunissen
: ‘Dat waren vooral individuen. Ik veronderstel dat een deel van de Tweets afkomstig was van medewerkers van Schlecker, een ander deel van klanten. In sommige gevallen zullen er misschien ook wel leveranciers bij gezeten hebben. De klanten in casu zijn consumenten. Zij kunnen dus hun frustratie uiten op Twitter en dat is in een aantal gevallen gebeurd.

Dirk van Bastelaere: Ging het onderzoek ook over hoe je insolventie via socialemediaberichten kunt voorspellen? Of ging het meer om een peiling van het sentiment?
Ludo Theunissen
: 'Vooral het sentiment in aanloop naar de insolventie werd geanalyseerd. Vaststelling was dat het sentiment in beide berichtenstromen de laatste 2 jaar voor het faillissement duidelijk negatiever werd. In hoeverre je die analyse nu zonder meer kunt inschakelen om een faillissement te voorspellen, blijft echter de vraag. Laat ons zeggen dat het een interessante bijkomende indicator kan zijn die in een aantal gevallen aanleiding kan geven tot bijkomend onderzoek. In die zin heeft dat een heel interessante en wellicht waardevolle signaalfunctie.

Dirk van Bastelaere: In de mix van bronnen heeft Twitter natuurlijk zijn waarde.
Ludo Theunissen
: ‘De traditionele bron is uiteraard de financiële informatie, maar in credit management ben je permanent op zoek naar bijkomende elementen die je kunt gebruiken om die beoordeling te verfijnen.

Dirk van Bastelaere: Moeten credit managers bepaalde heuristische skills hebben om de financiële informatie die circuleert te evalueren?
Ludo Theunissen
: De financiële informatie interpreteren en evalueren lijkt me een basiskennis die zij moeten hebben. Als je extra informatie kunt vinden, interpreteren en evalueren, dan levert dat duidelijk toegevoegde waarde. Let op: wat financiële informatie betreft is België nagenoeg het aards paradijs. Als je kijkt naar landen waar geen of geen betrouwbare, financiële informatie beschikbaar is, dan zal het vaak uit andere bronnen moeten komen.

Deel deze pagina via:
Dieter Verbeek Business Manager Credit Management CFO Services
+32 489856822